YENİ BİR YETKİNLİK: FİNANSAL OKURYAZARLIK

Yeni bir yetkinlik olan finansal okuryazarlık,  ekonomik hayatlarında hızlı ve doğru bir şekilde etkin kararlar almalarını sağlayan bir okuryazarlık türüdür. Düşük finansal okuryazarlık oranları hem birey ve toplumu hem de ekonomileri olumsuz yönde etkilemektedir. Bunu önlemek için en etkili yol, bireylerin mevcut finansal bilgi ve davranışlarını görerek bireyleri bunlara uygun bir şekilde bilinçlendirmekten ve finansal beceriler kazandırmaktan geçmektedir. Bu minvalde bireylerin finansal hayatları ile ilgili kararlar almaları, devletlerin ekonomilerini yönetmeleri kadar önemlidir.

blank

Finansal Okuryazarlığın 5N’si

1. Finansal Okuryazarlık Nedir?

Yabancı literatür incelendiğinde finansal okuryazarlıkla ilgili çalışmalar ilk olarak 1990’lı yıllarda görülür. Yerli literatürde ise özellikle 2008 yılındaki küresel ekonomik kriz ile yer bulmaya başlamıştır. Fakat ekonomilerdeki önemi nedeniyle her geçen gün gelişmekte olan bir alandır. Bununla ilgili finans alanında çeşitli kişi ve kurumların tanımları öne çıkmaktadır.

Finansal okuryazarlığı bilgi, tutum ve davranış olarak üç parametrede incelemek doğru olacaktır. Bunları göz önünde bulundurduğumuzda finasal okuryazarlık kişinin finansal konularda bilgi edinmesi, bilgisini yorumlaması ve son olarak bilgisini eyleme geçirme yoluyla hızlı, kesin ve etkili kararlar alabilmesini sağlayan okuryazarlık türüdür.

2. Finansal Okuryazarlık Nasıl Kazanılmalı?

Finansal okuryazarlık oranlarının artırılmasındaki kilit rolü eğitim almaktadır. Finansal okuryazarlık, Amerika Birleşik Devletleri başta olmak üzere çoğu gelişmiş ülkede eğitim programlarına dahil edilmiştir. Ülkemizde de Milli Eğitim Bakanlığının yanı sıra dernek ve kuruluşlar da bu alanda çalışmalarını yürütmektedir. 

Takdir edersiniz ki gelişime gelecek algısı, geleceği gençler yön verir. Günümüzde her alanda olduğu gibi bu yaşam becerisinin etkin kullanımında en büyük sorumluluk geleceğimizin mimarı gençlere düşmektedir. Finansal okuryazarlık yetkinliğinin kazanılması için birkaç tavsiye vermeden geçmemek gerek:

• Temel finansal terimler hakkında bilgi edinin. Eminim hepiniz tahvil, mevduat, swap nedir öğrenmek istersiniz.

Ekonomi bültenlerini takip edin. Siz gençlerden beklenen borsada hisse senedi alıp satmanız değil elbette. Fakat ekonomide ne olup bittiğinden haberiniz olsun.

• Tasarruf edin. Harçlığınızı etkili kullanmak ilk önceliğiniz olsun.

• Biriktirin. Hâlâ kumbaralar var öyle değil mi?

• Alışverişlerinizde istek/ihtiyaç ayrımını iyi yapın. Satın alacağınız ürün ya da hizmetten önce bunun gerçekten bir ihtiyaç mı yoksa gelip geçici bir istek mi olduğunu irdeleyin.

blank

Bilgiye ulaşmanın bir hayli kolay olduğu günümüzün teknolojik dünyasında gençlerimizin finansal bilgiden mahrum kalması zor olsa gerek. Bunun için tek ihtiyaçları sadece merak. Merak duyusundan yoksun bir toplumda hangi iptida hayat bulabilir ki?

3. Neden Finansal Okuryazarlık?

Finansal okuryazarlık, özellikle modern dünyada hızlı bir şekilde gelişen ve değişen piyasalarla birlikte hayatımıza yerleşmiş durumda. Finansal okuryazarlığın önemi kendini ekonomik buhran dönemlerinde gösteriyor. Bunun en büyük örneğini 2009 ekonomik krizinde, Çin-ABD ticaret savaşında ve bütün dünyayı etkileyen koronavirüs salgınında gördük. Finansal okuryazarlık seviyesinin yüksek olduğu devletler, herhangi bir ekonomik kriz yaşanması halinde vatandaşların hızlı ve bilinçli finansal kararlar almalarıyla bu krizi en kısa sürede ve en düşük zararla atlatabiliyorlar. 

Finansal okuryazarlığın önemini gördükten sonra ülkelerin bu alandaki karnelerini değerlendirmemek olmaz. S&P Derecelendirme Kuruluşunun 2014 tarihli yetişkenler üzerinde yapılan küresel araştırmasına göre en yüksek finansal okuryazarlık oranının kaydedildiği ülkeler %71 ile %71 ile Danimarka, İsveç ve Norveç. Mevzu bahis araştırma çarpıcı bir veriyi de ortaya koyuyor. Güney Afrika’da finansal okuryazar yetişkinlerin oranı %42 iken bu oran Çin’de %28, Güney Kore’de %33, İtalya’da %37. Şu sonucu çıkarmak mümkün ki ülkenin ve gelişmişlik düzeyi ile finansal okuryazarlık seviyesi arasında doğrudan bir ilişki yok.

4. Finansal Okuryazarlık Ne Zaman Başlamalı?

Finansal okuryazarlığın davranışın boyutundaki en önemli aktör öz denetim, bir diğer adıyla otokontrol. Daha önce istek/ihtiyaç ayrımının rolüne değinmiştik. İşte tam bu noktada öz denetim devreye giriyor. Öz denetim, psikolojide kişinin daha yüksek bir noktaya ulaşmak için arzularını sınırlandırması olarak karşımıza çıkıyor. 

blank

1970 yılında Stanford Üniversitesi profesörlerinden Walter Mischel, 4-6 yaş arasındaki çocuklarla The Marshmallow Test adlı bir deney yapıyor. Deneyin temelinde öz denetim var. Mischel, anaokulu düzeyindeki çocuğa bir marşmelov vererek kendisinin bir süre sonra geri geleceğimi ve eğer geri gelene kadar marşmelovu yememişse kendisine bir marşmelov daha vereceğini söylüyor. Çocukların bir kısmı marşmelovu yerken kayda değer bir kısmı dabekleyerek ikinci marşmelovu almaya hak kazanıyor. Yani arzularını hedefleri için bastırıyor

Mischel’in deneyinden hareketle finansal okuryazarlık eğitimini kademeli olarak ilkokuldan beri başlatmak mümkün. Elbette çocukları ileri düzey finansla boğmadan….

5. Finansal Okuryazarlık Eğitimi Nerede Olmalı?

Finansal okuryazarlı yetkinliğinin kazandırılması için okul en iyi seçeneklerden biri. Çeşitli atölyelerle, seçmeli derslerle, hobi sınıflarıyla, görsel destekli etkinliklerle bu beceri öğrencilere kazandırılabilir. Üniversitelerin bazı bölümlerinde kredili, bazı bölümlerinde ise seçmeli ders olarak sunulabilir. Yetişkinler için ise dernek ve vakıfların çalışmalarının mevcut olduğunu hatırlatmam gerek.

Sonsöz

Yaşımız kaç olursa olsun, mesleğimiz ne olursa olsun  finansal okuryazarlığa ağırlık verelim. Modern dünyada ekonomik refaha giden yol finansal okuryazarlıktan geçiyor. 18 yaşını doldurmamış bireyler tasarruf edip birikim yapmak, reşit bireyler ise yatırımlar ve bireysel emeklilik yoluyla finansal okuryazarlık performansı sergileyebilirler. Finansal okuryazarlık yetkinliği kazanmak bizim elimizde. Sadece azim ve gayret…

YENİ BİR YETKİNLİK: FİNANSAL OKURYAZARLIK